کاشان روان
  1. کاشان روان
  2. مجله روانشناسی
  3. انواع روان‌درمانی
روانشناسی عمومی

روان‌درمانی چیست؟ انواع و روش‌های شناخته‌شدهٔ آن

روان‌درمانی یک روش درمانی مبتنی بر گفتگو و مداخلات روانشناختی است و با خود «روانشناسی» یکی نیست. در این مقاله انواع شناخته‌شدهٔ آن، روند کلی جلسه‌ها و نکاتی برای انتخاب درمانگر را می‌خوانید.

  • مطالعه حدود ۴ دقیقه
  • دسته‌بندی: روانشناسی عمومی
  • آخرین به‌روزرسانی:
یادآوری مهم

مطالب این صفحه آموزشی‌اند و جایگزین ارزیابی و درمان توسط متخصص واجد صلاحیت نیستند. اگر افکار آسیب به خود یا دیگران دارید، فوراً با اورژانس (۱۱۵) یا اورژانس اجتماعی (۱۲۳) تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.

روان‌درمانی چه تفاوتی با روانشناسی دارد؟

روانشناسی و روان‌درمانی دو مفهوم یکسان نیستند.

روانشناسی یک حوزه علمی گسترده برای مطالعه رفتار و فرایندهای ذهنی است. یک روانشناس ممکن است در پژوهش، آموزش، ارزیابی، سازمان، دانشگاه یا خدمات تخصصی فعالیت کند.

روان‌درمانی به مجموعه‌ای از روش‌ها و فرایندهای تخصصی گفته می‌شود که با هدف کمک به مشکلات روانشناختی و بهبود عملکرد فرد انجام می‌شوند.

بنابراین هر فعالیت روانشناختی الزاماً روان‌درمانی نیست و هر فردی که در رشته روانشناسی تحصیل کرده، لزوماً در همه حوزه‌های درمانی صلاحیت یکسانی ندارد.

چند روش شناخته‌شده روان‌درمانی

روش درمانی مناسب به نوع مشکل، شرایط فرد، هدف درمان، شواهد علمی و ارزیابی متخصص بستگی دارد. چند رویکرد شناخته‌شده عبارت‌اند از:

درمان شناختی ـ رفتاری (CBT)

درمان شناختی ـ رفتاری بر ارتباط میان افکار، هیجان‌ها و رفتارها تمرکز دارد و برای مشکلات روانشناختی مختلف مورد استفاده قرار گرفته است.

درمان رفتاری دیالکتیکی (DBT)

DBT مجموعه‌ای از روش‌ها و مهارت‌هاست که موضوعاتی مانند تنظیم هیجان، تحمل پریشانی، ذهن‌آگاهی و روابط بین‌فردی را مورد توجه قرار می‌دهد.

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)

در ACT هدف فقط حذف افکار یا احساسات ناخوشایند نیست؛ بلکه فرد یاد می‌گیرد رابطه متفاوتی با تجربه‌های درونی خود داشته باشد و در جهت ارزش‌های مهم زندگی حرکت کند.

درمان روان‌پویشی

این رویکرد به الگوهای هیجانی، روابط، تعارض‌های درونی و برخی فرایندهای ناهشیار توجه دارد.

طرحواره‌درمانی

طرحواره‌درمانی بر الگوهای عمیق و نسبتاً پایدار فکری و هیجانی و تأثیر آن‌ها بر روابط و رفتار تمرکز می‌کند.

مداخلات مبتنی بر ذهن‌آگاهی

در برخی برنامه‌های درمانی، تمرین‌های ذهن‌آگاهی در کنار اصول درمانی دیگر استفاده می‌شوند. میزان و شیوه استفاده از این تمرین‌ها به نوع مداخله و هدف درمان بستگی دارد.

بنابراین بهتر است به جای جست‌وجوی یک روش درمانی که برای همه افراد مناسب باشد، شرایط فرد و شواهد مربوط به مشکل مورد نظر در نظر گرفته شود.

جلسهٔ روان‌درمانی معمولاً چگونه پیش می‌رود؟

اگرچه روش‌ها متفاوت‌اند، روند کلی بسیاری از درمان‌ها مشابه است:

  • ارزیابی اولیه: درمانگر دربارهٔ مشکل، سابقه و اهداف شما سؤال می‌کند و ممکن است پرسش‌نامه‌هایی ارائه دهد.
  • تدوین هدف و برنامه: با هم دربارهٔ اهداف درمان و تعداد تقریبی جلسه‌ها توافق می‌کنید.
  • مداخله: بسته به رویکرد، تمرین‌های فکری، رفتاری، هیجانی یا گفتگوهای عمیق‌تر انجام می‌شود.
  • بازبینی: پیشرفت به‌صورت دوره‌ای بررسی و برنامه‌ها اصلاح می‌شود.

یکی از عوامل پایدار در پژوهش‌های روان‌درمانی، کیفیت رابطهٔ درمانی (اعتماد و هم‌کاری مراجع و درمانگر) است و به‌تنهایی نام روش تضمین‌کنندهٔ نتیجه نیست.

چگونه درمانگر مناسب را انتخاب کنیم؟

  • صلاحیت و مجوز فعالیت او را از مراجع رسمی (مانند سازمان نظام روانشناسی و مشاوره یا نظام پزشکی، بسته به نوع تخصص) بررسی کنید.
  • بپرسید با چه رویکردی کار می‌کند و برای مشکل شما چه شواهدی دارد.
  • قول درمان قطعی، سریع و «معجزه‌آسا» نشانهٔ هشدار است.
  • درمانگر باید دربارهٔ رازداری و حدود آن شفاف باشد.
  • اگر پس از چند جلسه احساس راحتی یا پیشرفت نمی‌کنید، می‌توانید دربارهٔ آن صحبت کنید یا درمانگر دیگری را امتحان کنید.

چه زمانی بهتر است کمک حرفه‌ای بگیریم؟

اگر نشانه‌هایی مانند غم یا اضطراب پایدار، اختلال در خواب، کار، تحصیل یا روابط، یا احساس ناتوانی در مدیریت مشکل دارید، مراجعه به متخصص می‌تواند مفید باشد. برای تشخیص این که به روانشناس، مشاور یا روانپزشک نیاز دارید، مقالهٔ تفاوت روانشناس، روانپزشک و مشاور را ببینید. اگر می‌خواهید وضعیت خود را بهتر بشناسید، تست‌های روانشناسی آنلاین کاشان روان فقط برای خودشناسی‌اند و تشخیص نیستند.

ادامهٔ مطالعه

منابع و مطالعه بیشتر

برای مطالعهٔ بیشتر می‌توانید به منابع زیر مراجعه کنید:

  • American Psychological Association. Psychotherapy and how it works. (apa.org)
  • Norcross, J. C., & Lambert, M. J. (2018). Psychotherapy relationships that work III. Psychotherapy, 55(4), 303–315.
  • Beck, J. S. Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond. Guilford Press.

سوالات متداول

روان‌درمانی چیست؟

روش درمانی مبتنی بر گفتگو و مداخلات روانشناختی است که توسط متخصص آموزش‌دیده برای کمک به مشکلات هیجانی، فکری و رفتاری انجام می‌شود.

تفاوت روانشناسی و روان‌درمانی چیست؟

روانشناسی یک علم و رشتهٔ دانشگاهی گسترده است؛ روان‌درمانی یکی از کاربردهای آن‌هاست و همهٔ روانشناسان لزوماً روان‌درمانگر نیستند.

کدام روش روان‌درمانی بهتر است؟

بسته به مشکل و فرد متفاوت است. برای برخی مشکلات مثل اضطراب، شواهد خوبی از CBT وجود دارد، اما رابطهٔ درمانی و تناسب روش با فرد نیز اهمیت دارد.

روان‌درمانی چند جلسه طول می‌کشد؟

تعداد ثابتی ندارد. برخی درمان‌های کوتاه‌مدت چند ده‌جلسه‌اند و برخی درمان‌ها بلندمدت‌ترند؛ درمانگر باید برنامه را روشن بیان کند.

مطالب این صفحه آموزشی هستند و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا درمان تخصصی توسط متخصص واجد صلاحیت نمی‌شوند.

مطالب مرتبط